28 lat temu, w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku, Rada Państwa wprowadziła na terenie Polski stan wojenny. Władzę w kraju przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego z generałem Wojciechem Jaruzelskim na czele.

Celem wprowadzenia stanu wojennego byÅ‚a likwidacja protestów spoÅ‚ecznych oraz wstrzymanie procesów demokratyzacyjnych, zainicjowanych w sierpniu 1980 roku. ZagrażaÅ‚y one trwaÅ‚oÅ›ci systemu komunistycznego oraz utrzymaniu wÅ‚adzy przez PZPR.

Władze uzasadniały wprowadzenie stanu wojennego zagrożeniem struktur państwowych. Po latach generał Jaruzelski tłumaczył, że działał w stanie "wyższej konieczności" i swoją decyzję podjął w obawie przed groźbą zbrojnej interwencji wojsk Układu Warszawskiego.

Stan wojenny trwaÅ‚ do 22 lipca 1983 roku. W tym czasie straciÅ‚o życie ponad 100 osób. Internowano ponad trzy tysiÄ…ce osób, a czasowo pozbawiono wolnoÅ›ci ponad 10 tysiÄ™cy. TysiÄ…ce ludzi byÅ‚o represjonowanych i wyrzuconych z pracy za udziaÅ‚ w protestach, popieranie podziemnej dziaÅ‚alnoÅ›ci NSZZ "S", czy też samÄ… przynależność do zwiÄ…zku. WiÄ™kszość dziaÅ‚aczy zwiÄ…zkowych i czÅ‚onków opozycji, szczególnie KOR, zostaÅ‚o internowanych, a później znalazÅ‚o siÄ™ w wiÄ™zieniach.

Wraz z ogÅ‚oszeniem stanu wojennego zawieszono wydawanie prawie caÅ‚ej prasy, a radio, telewizjÄ™ i duże zakÅ‚ady przemysÅ‚owe zmilitaryzowano. Strajki i masowe protesty zostaÅ‚y zakazane. Tam gdzie mimo to spontanicznie wybuchaÅ‚y, byÅ‚y tÅ‚umione przez wojsko i milicjÄ™. 16 grudnia podczas pacyfikacji górniczego protestu w kopalni "Wujek" zginęło 9. górników.

Po ogÅ‚oszeniu stanu wojennego nie doszÅ‚o do ogÅ‚oszenia strajku powszechnego. Powodem byÅ‚o zastraszenie spoÅ‚eczeÅ„stwa wojskowÄ… akcjÄ…, wyÅ‚Ä…czenie telefonów, zakaz opuszczania miejsc zamieszkania oraz internowanie przywódców zwiÄ…zkowych.

Niemniej jednak w wielu zakÅ‚adach strajki wybuchaÅ‚y i byÅ‚y pacyfikowane przez specjalne oddziaÅ‚y milicji. Przywódców strajków skazywano na kary wiÄ™zienia, a ich uczestników wyrzucano z pracy. Dramatyczny przebieg miaÅ‚y protesty w kopalniach na Górnym ÅšlÄ…sku. W Katowicach doszÅ‚o do masakry górników kopalni "Wujek".

Zdelegalizowany NSZZ "S" odbudował swoje struktury w podziemiu. Zaczęto wydawać nielegalną prasę, powstały komisje zakładowe, Tymczasowa Komisja Koordynacyjna oraz struktury regionalne. 1 i 3 maja 1982 roku po raz pierwszy w czasie stanu wojennego "Solidarność" zorganizowała masowe demonstracje. Policja i wojsko użyły siły wobec protestujących.

Po pierwszych wolnych wyborach w 1989 roku, odpowiedzialni za wprowadzenie stanu wojennego stanęli przed parlamentarną komisją odpowiedzialności konstytucyjnej. Po czterech latach wniosek o postawienie ich przed Trybunałem Stanu umorzono, jednak potem Sejm orzekł, iż wprowadzenie stanu wojennego było sprzeczne z konstytucją.

Kwestią odpowiedzialności za wprowadzenie stanu wojennego zajął się po latach Instytut Pamięci Narodowej. W 2007 roku prokuratura IPN-u postawiła zarzuty 9 osobom, członkom WRON oraz Rady Państwa PRL. Ostatecznie w procesie odpowiadają 4 osoby.

Wojciech Jaruzelski, StanisÅ‚aw Kania i CzesÅ‚aw Kiszczak sÄ… oskarżeni o kierowanie lub o udziaÅ‚ "w zwiÄ…zku przestÄ™pczym o charakterze zbrojnym", który na najwyższych szczeblach wÅ‚adzy PRL miaÅ‚ przygotowywać stan wojenny. Za kierowanie takim zwiÄ…zkiem grozi do 10 lat wiÄ™zienia, za udziaÅ‚ w nim - do 8 lat.

Drugi zarzut wobec Jaruzelskiego to podżeganie czÅ‚onków Rady PaÅ„stwa do przekroczenia ich uprawnieÅ„ przez uchwalenie dekretów o stanie wojennym wbrew konstytucji PRL - bo w trakcie sesji Sejmu. Czwarta podsÄ…dna, Eugenia Kempara odpowiada za takie przekroczenie uprawnieÅ„, za co grozi do 3 lat wiÄ™zienia. W oddzielnym procesie sÄ…dzony za to jest też inny czÅ‚onek Rady, 92-letni Emil KoÅ‚odziej.

Oskarżeni twierdzą, że działali w stanie "wyższej konieczności" wobec groźby sowieckiej interwencji. Według IPN, w grudniu 1981 roku nie było takiej groźby.

Informacyjna Agencja Radiowa (IAR) / fot. Elk24.pl